Tekst: Sanne Steers. Beeld header: collage door Sanne Steers met gebruik van eigen foto's en een foto van Alex Steers. Overig beeldwerk: Sanne Steers, Alex Steers, Rawpixel.

Eindscriptie als tussenstation

Soms zoek je het een en vind je het ander. Iets wat je jaren geleden hebt gemaakt, blijkt ineens een schat te zijn. Zoals een volgeschreven notitieboekje. Of een eindscriptie.

Waarom ik het hier niet ga hebben over de eindscriptie van mijn studie Nederlands Recht (aan de RUU, scriptie onderwerp: hoe volkenrechtelijke consequenties uitpakten voor de bevolking van hoe het verder ging met het land fka Belgisch Congo), maar over de eindscriptie van een heel andere opleiding die ik heel wat jaren later deed.

De opleiding tot Tarot Mediator, zeg maar: levenswegcoach die mensen helpt om zelf hun weg te vinden door het leven, door hen ‘even een helpend handje te geven’ bij het ontdekken ‘wat ze best al wel wisten, maar wat nèt achter de rand van hun bewustzijn onbereikbaar lag te zijn. Zoals een woord waarvan je wéét dat je het kent, of een naam van iemand die je goed kent, maar waarvan het woord niet van je tong wil rollen.

De vraag ‘waarom is het zo pijnlijk om niet bij je eigen eigenheid, je eigen verleden, je eigen weg naar je eigen toekomst te kunnen? Daar zelf en zelfstandig bij te kunnen? Zonder dat allerlei helpende handen en instanties met eigen regels en belangen om je heen je zó hard helpen dat er niets van jezelf, van je eigen waardigheid als mens overblijft? Kan dat niet anders?’ Dat was een vraag waar ik mee bleef zitten na de eindscriptie voor mijn rechtenstudie.

(Die trouwens afgekeurd was omdat ik te veel het menselijke aspect en te weinig het juridische benadrukte, zodat ik hem moest bijstellen en ‘zakelijker, juridischer’ moest herschrijven. Wat ik weigerde: het ging toch zeker om mènsen? Die het recht als klimnet, als vangnet nodig hadden, niet als klapnet-dat-gevangenneemt, toch?! Daar konden de docenten van de RUU zich niet mee verenigen: als ik dat had gewild, zo’n scriptie schrijven, dan had ik geen rechten maar psychologie of sociale wetenschappen of zo moeten gaanstuderen. Dus ik trok de deur heeeeeeel zachtjes achter me dicht. En vertrok. De wereld in via mijn eigen koers over mijn eigen weg.)

Goed mogelijk dat ik mede door heel die voorgeschiedenis de opleiding Tarot Mediator ben gaan doen. En dat ik de opdracht voor het eigen onderzoekswerk en de eindscriptie een ietsepietseltje lastig voor de opleiding en wat ruimer dan de bedoeling was oppakte. (Dit keer liep het wel goed af: ik werd kritisch gevolgd en begeleid, totdat men er vertrouwen in kreeg. Uiteindelijk leverde ik ‘een boekwerk zowat zo dik als de bijbel’ (citaat van een van de docenten) nog net op het nippertje in. Ik kreeg voor de scriptie, het onderzoek, de examenconsults met proefcliënten en de lezing/workshop over het onderwerp van mijn scriptie prima cijfers.)

 

En omdat ik na het doen van alles wat ik gedaan had voor die scriptie gewoon doorging op het ingeslagen pad, met mijn leven en met mijn bedrijf, vind ik het wel aardig om een – zwaar ingekort – verhaal over die scriptie in dit blog-gebeuren van de website te zetten. 

Door de bomen het bos — in het spoor van de witte olifanten

Een zoektocht door de geschiedenis van de mensheid, langs bibliotheken, musea, kunst, verhalen en oude wijsheden. Over vragen stellen, verbanden ontdekken en leren zien wat er al die tijd al was.

Een eindje verder ontdek je dat de ene boom heel andere bladeren heeft dan de andere. Je ziet sporen van dieren, merkt hoe het licht op verschillende plaatsen door het bladerdak valt en ontdekt dat wat op het eerste gezicht een grote groene massa leek, uit ontelbaar veel verschillende levens bestaat.

Het bos is niet veranderd.

Maar jij ziet iets wat je daarvoor niet zag.

Een bos vol bomen

Stel je voor dat je met een natuurgids een bos in gaat.

Je ziet bomen. Veel bomen. Stammen, takken, bladeren. Je hoort vogels zingen, maar waar zitten ze?

De gids wijst naar een specht, vlakbij, tegen een boomstam. Je kijkt. En kijkt nog eens. Tot je hem ineens ziet.

En de volgende keer dat je een bos in gaat, neem je die ontdekkingen mee. Je herkent dingen, ziet nieuwe verschillen, stelt andere vragen.

Dat fascineert me: wat zien we, wat zien we niet, en wat maakt dat we ineens iets ontdekken wat er al die tijd al was?

Die nieuwsgierigheid bracht me ooit op een zoektocht die aanzienlijk groter werd dan ik bij vertrek had voorzien.

Het resultaat was een afstudeerscriptie van 135 bladzijden, met de titel:

Door de bomen het bos — een queeste in het spoor van de witte olifanten.

Witte olifanten, helemaal tot onderaan

Er bestaat een oud verhaal over de wereld die gedragen wordt door vier witte olifanten.

Een geleerde vraagt waarop die olifanten dan staan.

Op andere witte olifanten, krijgt hij te horen.

Maar waarop staan díé dan?

Op witte olifanten.

En daaronder?

Ook witte olifanten.

Helemaal tot onderaan.

Ik vind het een heerlijk verhaal. Niet omdat het een bevredigend antwoord geeft, maar omdat het zo prachtig laat zien wat er gebeurt wanneer iemand blijft doorvragen.

Een antwoord roept een nieuwe vraag op. Die vraag leidt naar iets wat je nog niet wist. En dat brengt je weer op een ander spoor.

Totdat je ineens ergens terechtkomt waar je helemaal niet naar op zoek was, maar waar je wel iets ontdekt wat je niet had willen missen.

Zo verliep ook mijn onderzoek.

Een vraag over tarot. Of toch niet?

De aanleiding was mijn opleiding tot Tarot Mediator.

Ik wilde weten waar tarot vandaan kwam. Niet alleen wanneer en waar de eerste kaarten verschenen, maar vooral waar de beelden, symbolen en betekenissen hun oorsprong hadden.

Waarom staan juist deze figuren op de kaarten? Wat vertellen ze? Welke verhalen en gebruiken liggen erachter?

En waarom gebruiken mensen eigenlijk kaarten, tekens, stenen, stokjes, dromen en andere instrumenten om antwoorden op hun vragen te zoeken?

Want tarot is bepaald niet het enige inzichtverschaffende instrument dat mensen kennen.

Er zijn runen, het Keltische ogham, de Chinese I Ching, de Tzolkin van de Maya's, allerlei dieren-, planten- en bloemenorakels, en nog veel meer.

Sommige zijn eeuwenoud, andere betrekkelijk jong. Ze komen uit verschillende delen van de wereld, zijn ontstaan binnen uiteenlopende culturen en zien er totaal verschillend uit.

Toch hebben ze iets gemeen: mensen gebruiken ze om vragen te onderzoeken, betekenissen te ontdekken en richting te vinden.

Hoe is dat zo gekomen?

En zouden die instrumenten, ondanks hun verschillen, ook met elkaar verwant kunnen zijn?

Daar begon het.

Een puzzel zonder voorbeeldplaatje

Ik had een flinke puzzel voor me liggen. Alleen ontbrak het plaatje op de doos.

Sterker nog: ik wist niet eens zeker hoeveel puzzelstukjes er waren.

Dus begon ik te verzamelen.

Boeken over tarot leidden me naar boeken over mythologie. Mythologie bracht me bij de geschiedenis van godsdiensten. Die geschiedenis voerde me naar archeologie, oude handelsroutes, migraties en ontmoetingen tussen volken.

Van daaruit kwam ik terecht bij taalgeschiedenis, kunst, filosofie, antropologie, psychologie, astronomie en de manieren waarop mensen hun kennis bewaarden en doorgaven.

Ik raadpleegde bibliotheken, ook elders in Europa, bezocht musea, bestudeerde kunstwerken, oude verhalen en historische bronnen.

De ene ontdekking bracht me bij een andere.

En regelmatig gebeurde er iets bijzonders.

Ik las bij de ene onderzoeker over een verschijnsel dat me deed denken aan iets wat ik in een heel ander vakgebied was tegengekomen.

Dan pakte ik die andere bron er weer bij.

Wat gebeurde er als ik die gegevens naast elkaar legde?

Stel je voor dat je verschillende tekeningen op doorzichtige vellen hebt. Op ieder vel staan lijnen die op zichzelf weinig zeggen. Maar wanneer je de vellen over elkaar legt, ontstaat er een beeld.

Dat was wat ik probeerde te doen.

Niet alleen zoeken naar overeenkomsten, maar ook naar verschillen. Want juist verschillen kunnen iets vertellen over wat er onderweg is gebeurd.

Een verhaal verandert wanneer het van de ene taal in de andere wordt verteld. Een symbool krijgt in een andere cultuur een nieuwe betekenis. Een gebruik wordt aangepast aan het leven van mensen in een andere omgeving.

En soms blijft een klein onderdeel opmerkelijk herkenbaar, terwijl de rest eromheen volledig veranderd is.

Wat vertelt dat over de geschiedenis ervan?

Mensen blijven niet op één plek

Wie de geschiedenis van de mensheid bestudeert, ontdekt al snel dat mensen voortdurend onderweg zijn geweest.

Ze trokken naar andere gebieden, vestigden zich ergens, ontmoetten andere mensen, handelden, vochten, sloten vriendschappen, trouwden, leerden van elkaar.

Ze namen niet alleen spullen mee.

Ook verhalen, woorden, ideeën, vaardigheden, gebruiken en overtuigingen reisden mee.

Kennis werd doorgegeven, aangepast, vergeten en soms opnieuw ontdekt.

Een gebruik dat op de ene plaats ontstond, kon elders een heel andere vorm krijgen. En verschillende tradities konden elkaar ontmoeten en samen iets nieuws voortbrengen.

Daarom wilde ik niet uitsluitend onderzoeken waar de eerste tarotkaarten waren gemaakt.

Ik wilde begrijpen wat er aan die kaarten vooraf was gegaan.

Welke beelden en ideeën hadden de mensen die ze maakten al tot hun beschikking? Via welke wegen waren die bij hen terechtgekomen? En waarom kregen ze juist in die tijd een nieuwe vorm?

Om dat te onderzoeken moest ik veel verder terug in de geschiedenis dan de Renaissance.

En veel verder de wereld over dan Italië.

Niet alleen uit boeken

Naast het historische en theoretische onderzoek wilde ik ook zelf ervaren wat er gebeurde wanneer ik met verschillende inzichtverschaffende instrumenten werkte.

Daarom zette ik een praktisch onderzoek op.

Gedurende twee maanden werkte ik dagelijks met uiteenlopende instrumenten, waaronder tarot, runen, ogham, I Ching, de Tzolkin en verschillende dieren-, planten- en bloemenorakels.

Ik legde vast wat er tevoorschijn kwam, maakte foto's, vulde schema's in en vergeleek de resultaten.

Daarbij ging het me niet om het voorspellen van de toekomst.

Ik wilde onderzoeken hoe die instrumenten werkten als hulpmiddel bij het verkrijgen van inzicht. Of er overeenkomsten zichtbaar werden, hoe die zich tot elkaar verhielden en wat ik daaruit kon afleiden.

Het was een heel andere manier van onderzoeken dan het bestuderen van historische bronnen.

Maar juist daardoor kon ik de verschillende kanten van mijn onderzoek met elkaar in verband brengen.

Lezen wat anderen hebben ontdekt, is waardevol.

Zelf iets uitproberen, aandachtig waarnemen en vervolgens onderzoeken wat je hebt waargenomen, voegt daar iets aan toe.

En soms brengt zo'n ervaring je weer terug naar een boek dat je eerder gelezen hebt, omdat je ineens begrijpt waarom een bepaalde passage je was bijgebleven.

Zo bleven theorie en praktijk elkaar aanvullen.

De vorm werd onderdeel van het onderzoek

Toen ik al dat materiaal moest gaan verwerken tot een scriptie, diende zich een nieuwe vraag aan.

Hoe vertel je zo'n verhaal?

Ik had kunnen beginnen met een gebruikelijke inleiding, gevolgd door hoofdstukken over de verschillende onderzoeksgebieden, de resultaten en een conclusie.

Maar daarmee zou ik iets wezenlijks missen.

Mijn onderzoek ging immers niet alleen over de geschiedenis van inzichtverschaffende instrumenten. Het ging ook over hoe mensen op zoek gaan naar kennis, hoe ze verbanden ontdekken en hoe inzichten zich ontwikkelen.

Waarom zou ik die zoektocht dan niet zichtbaar maken in de vorm van het verslag zelf?

Ik besloot de grote arcana van de tarot te gebruiken als route door de scriptie.

De Zot, die nieuwsgierig en onbevangen op pad gaat, werd het voorwoord.

De Magiër, die zijn gereedschappen verzamelt en ermee aan het werk gaat, bracht het onderzoek op gang.

De Zegewagen hielp de koers bepalen. Gerechtigheid vroeg om verantwoording van de werkwijze. De Kluizenaar ging op onderzoek uit.

En zo volgden de hoofdstukken elkaar op, ieder verbonden met de betekenis van een van de kaarten.

Bij ieder hoofdstuk stelde ik mezelf de vraag wat die kaart, met haar beelden en symboliek, kon vertellen over de fase van het onderzoek waarin ik me bevond.

Ook de afbeeldingen kregen een eigen plaats in het verhaal.

Foto's, schilderijen en andere beeldillustraties maakten zichtbaar wat niet altijd gemakkelijk in woorden te vatten was.

Zo ontstond een scriptie die niet alleen verslag deed van het onderzoek, maar waarin de manier van onderzoeken ook in de opbouw en vormgeving herkenbaar werd.

Je kon als lezer als het ware meelopen.

Wat hebben al die instrumenten met elkaar te maken?

Uit mijn onderzoek trok ik de conclusie dat de geschiedenis van inzichtverschaffende instrumenten niet los te zien is van de geschiedenis van de mensheid zelf.

Mensen hebben altijd gezocht naar manieren om hun wereld te begrijpen.

Ze keken naar de natuur, de sterren, de seizoenen en het gedrag van dieren. Ze vertelden verhalen over wat ze zagen en meemaakten. Ze ontwikkelden tekens, rituelen, beelden en systemen om kennis vast te leggen en over te dragen.

Wanneer mensen elkaar ontmoetten, kwamen ook hun manieren van denken en hun kennis met elkaar in aanraking.

Soms werd iets overgenomen. Soms veranderde het. Soms ontstond er iets nieuws uit verschillende oudere elementen.

In mijn onderzoek vond ik aanwijzingen voor verwantschappen tussen verschillende inzichtverschaffende instrumenten, zowel in hun historische ontwikkeling als in hun gebruik.

Niet als een eenvoudige rechte lijn van het ene instrument naar het andere.

Eerder als een boom.

Met wortels die diep de geschiedenis in reiken, takken die zich in allerlei richtingen ontwikkelen en vertakkingen die elkaar onderweg opnieuw raken.

In dat beeld werd tarot voor mij een betrekkelijk jonge loot aan een veel oudere boom.

Mijn conclusie was dat de tarot zoals wij die kennen, vorm kreeg in de Italiaanse Renaissance, binnen een culturele omgeving waarin kennis, beelden en ideeën uit verschillende tradities samenkwamen.

Maar de zoektocht naar de oorsprong van tarot had me ondertussen bij een veel grotere ontdekking gebracht.

Waarom blijven mensen vragen stellen?

Een mens kan heel veel weten en toch niet begrijpen wat er aan de hand is.

Je kunt alle beschikbare informatie verzamelen, er eindeloos over nadenken en desondanks blijven vastlopen.

Dat komt ook voor bij heel gewone dingen.

Je weet wat je zou willen veranderen. Je hebt er met anderen over gesproken, adviezen gekregen, er boeken over gelezen.

En toch kom je niet verder.

Dan helpt nóg een antwoord op dezelfde vraag niet altijd.

Soms moet je eerst ontdekken of je eigenlijk wel de juiste vraag stelt.

Een onverwachte afbeelding kan je iets laten opmerken. Een verhaal kan een herinnering oproepen. Een symbool kan je aandacht vestigen op iets wat je tot dan toe over het hoofd zag.

Niet omdat dat beeld of symbool het antwoord bezit.

Maar omdat jij erdoor op een andere manier gaat kijken.

Dat is wat mij zo boeit aan inzichtverschaffende instrumenten.

Ze kunnen een aanleiding zijn om even uit je gebruikelijke gedachtegang te stappen.

Om iets vanuit een andere hoek te bekijken.

Om verbanden te ontdekken tussen dingen die je eerder als afzonderlijk beschouwde.

En om vervolgens zelf te bepalen wat die ontdekking voor jou betekent.

Daarmee wordt het instrument geen autoriteit die vertelt wat je moet doen.

Het is een hulpmiddel waarmee je zelf iets kunt onderzoeken.

Zoals die natuurgids in het bos je niet voorschrijft wat je van een specht moet vinden, maar je helpt hem te zien.

Een manier van werken die blijft groeien

Terwijl ik aan de scriptie werkte, herkende ik steeds duidelijker iets wat al veel langer deel uitmaakte van mijn leven.

Ik was niet alleen bezig met het onderzoeken van inzichtverschaffende instrumenten.

Ik was bezig op de manier waarop ik eigenlijk altijd al met dingen bezig was.

Nieuwsgierig zijn. Kijken. Vragen stellen. Verder zoeken. Dingen naast elkaar leggen. Iets uitproberen. Ontdekken dat een ogenschijnlijk onbelangrijk detail ineens een heel ander licht op de zaak werpt.

En daar vervolgens iets mee doen.

Dat kan beginnen met een boek, een gesprek, een foto, een voorwerp of iets wat onderweg je aandacht trekt.

Bij het maken van een kunstwerk kan een onverwachte combinatie van beelden een verhaal zichtbaar maken.

Bij het samenstellen van een fotoreportage kan de volgorde waarin beelden elkaar ontmoeten een betekenis toevoegen die geen van die foto's afzonderlijk heeft.

Bij het schrijven of uitgeven van een boek kan de vorm waarin iets verteld wordt net zo belangrijk zijn als de woorden zelf.

En wanneer ik iemand begeleid die ergens mee vastloopt, is het minstens zo belangrijk om samen te ontdekken wat er werkelijk speelt als om te weten welke mogelijkheden er bestaan om ermee verder te komen.

Daarbij gaat het niet om mijn antwoord.

Het gaat erom dat iemand zelf kan gaan zien, begrijpen en kiezen.

Dat geldt bij het begeleiden van mensen, bij lesgeven en bij het maken van kunst. De werkzaamheden verschillen, de mensen en onderwerpen verschillen, de middelen verschillen.

Maar het kijken, onderzoeken, ontdekken en verder bouwen blijft herkenbaar.

Net zoals de takken van een boom allemaal hun eigen richting op groeien, terwijl ze met dezelfde stam en wortels verbonden zijn.

En wat leverde het op?

De scriptie telde uiteindelijk 135 bladzijden.

Er was nog veel meer materiaal dan ik erin kwijt had gekund. De (gigantische) bibliografie alleen al laat zien hoeveel verschillende wegen ik heb bewandeld.

Sommige vragen had ik kunnen beantwoorden. Andere hadden nieuwe vragen opgeroepen.

En er waren verbanden zichtbaar geworden die ik aan het begin van mijn zoektocht niet had kunnen voorzien.

Wat me bijzonder veel plezier gaf, was het ontdekken van die verbanden.

Een stukje informatie vinden in een boek, daardoor aan een ander boek denken, iets herkennen in een kunstwerk, een historisch gegeven erbij halen en dan ineens zien hoe verschillende puzzelstukjes bij elkaar passen.

Dat gevoel wanneer er iets op zijn plaats valt.

Niet omdat daarmee alles voorgoed vaststaat, maar omdat je weer een stukje verder kunt kijken.

Bij het schrijven van het laatste hoofdstuk stelde ik mezelf de vraag wat ik nu met al die verworven inzichten ging doen.

Het antwoord lag eigenlijk al in het onderzoek besloten.

Ermee verdergaan.

Anderen laten kennismaken met wat ik had ontdekt. Mensen laten ervaren dat inzichtverschaffende instrumenten geen geheimzinnige dingen hoeven te zijn waarvoor je bang moet zijn of waarvan je afhankelijk wordt.

Dat ze ook een uitnodiging kunnen zijn om te spelen, te onderzoeken, vragen te stellen en je eigen inzichten te ontdekken.

En dat je daar vervolgens iets mee kunt doen.

Een eerste haalbare stap zetten.

Want een inzicht krijgt pas werkelijk betekenis in je leven wanneer je er ook iets mee kunt.

Het einde is het begin

Mijn scriptie eindigde met de tarotkaart De Wereld.

Een kaart die in mijn verslag verbonden was met thuiskomen, heelheid en het afronden van een reis.

Maar een afgeronde reis betekent niet dat er niets meer te ontdekken valt.

Je bent onderweg veranderd. Je hebt dingen gezien en geleerd die je eerder niet kende. Daardoor kijk je anders naar de wereld waarin je verdergaat.

En met die nieuwe blik dienen zich vanzelf weer andere vragen aan.

Daarom schreef ik op de laatste bladzijde:

The End = Het Begin.

Dat geldt nog steeds.

Het bos is er nog altijd. De bomen groeien verder. Er komen nieuwe takken bij, andere verliezen hun bladeren, en op plaatsen waar je al vaak geweest bent kun je ineens iets ontdekken wat je nog nooit eerder had gezien.

En de witte olifanten?

Die zijn vast alweer een eindje verder gelopen.

Er valt nog genoeg te ontdekken.

 

 

Sanne Steers de Troubadour

Kunstenaar, verhalenverteller en complementair therapeut

Bereikbaar

Kantoor- & postadres:

Postelstraat 14, 5503 BE Veldhoven, Nederland

Bezoekadressen:

Praktijk & workshopruimte:

Burgemeester van Hoofflaan 128, 5503 BR Veldhoven, Nederland

Studio & Atelier:

Burgemeester van Hoofflaan 177, 5503 BL Veldhoven, Nederland

Emailadres: contact@sannesteersdetroubadour.net

Telefoon: +31 (0) 40 - 303 0010 of +31 (0) 6 135 58 617

WhatsApp: +31(0) 6 135 58 617

Praktisch

KvK-nummer: 17167060

BTW-nummer: NL001184317B65

Bankrekening: NL65 KNAB 0256 3994 17

AGB-zorgverlenercode: 90101782

AGB-praktijkcode: 90061292

AGB pgb-zorgaanbieder: 41528945

SHO-registratie: 120375-119308

Website

Aangesloten

Beroepsvereninging voor Beeldend Kunstenaars BBK lidnummer 103875 

Beroepsorganisatie voor complementair therapeuten registratie BR-02335

Koepel NAP licentie nr 240363

International Positive Psychology Association IPPA ID-nr 32308

© Copyright. Alle rechten voorbehouden.

Logo
Information icon

We hebben je toestemming nodig om de vertalingen te laden

Om de inhoud van de website te vertalen gebruiken we een externe dienstverlener, die mogelijk gegevens over je activiteiten verzamelt. Lees het privacybeleid van de dienst en accepteer dit, om de vertalingen te bekijken.