Kunst - beeldend, performend, schrijvend

(Installatie: Moonshade op Scheveningen)

WAAROM IK DOE WAT IK DOE ZOALS IK HET DOE

Kunst als manier van denken

Officieel wordt kunst keurig ingedeeld in genres, disciplines, technieken en werkwijzen.

Bij mij werkt dat niet zo.

Voor mij zijn beeldende kunst, schrijven, muziek, vertellen, theater en film niet zozeer verschillende vakjes. Het zijn eerder verschillende stappen in een denkproces. Een denkproces dat meestal op gang komt door iets wat ik zie, hoor of meemaak.

Dat kan iets zijn uit het dagelijks leven. Iets op het nieuws. Een zin in een boek. Een film. Iets wat op een podium gebeurt. Een verhaal dat iemand vertelt. Soms iets heel groots, soms iets ogenschijnlijk onbeduidends.

Maar als het me raakt, wil ik weten wát me raakt. En waarom.

Veel mensen kunnen zoiets blijkbaar heel behoorlijk in hun hoofd uitdenken, op een tamelijk abstract niveau.

Dat is niet waar ik vanzelf begin.

Eerst gaan mijn handen denken

Als er iets bij mij binnenkomt waarover ik kennelijk moet nadenken, gaan meestal eerst mijn handen aan het werk.

Ze maken er iets van waarnaar ik kan kijken.

Niet omdat ik op dat moment al precies weet wat het moet worden. Integendeel. Ik ben juist bezig uit te zoeken wat er eigenlijk aan de hand is.

Daarvoor haal ik uit mijn gereedschapskist wat op dat moment bruikbaar lijkt.

Verf misschien. Of textiel. Een foto. Potlood, krijt of inkt. Papier. Hout. Zand. Houtsnippers. Soms prikkeldraad. Misschien kalligrafie of letters. En soms verschillende van die dingen door elkaar.

Er wordt me weleens gevraagd of ik al die technieken, materialen en disciplines door elkaar gebruik om uniek te zijn. Of interessant te doen.

Het antwoord daarop is kort:

Nee.

Ik pak gewoon het gereedschap dat ik nodig heb.

Zoals je voor een schroef een schroevendraaier pakt en voor een spijker een hamer, gebruik ik datgene waarmee ik zichtbaar kan maken wat ik probeer te begrijpen.

Dat gebeurt voor een belangrijk deel intuïtief.

En ergens tijdens dat maken ontstaat er iets waarnaar ik kan kijken.

Een verhaal om naar te kijken

Soms ontstaat zo een zogenaamd vrij werk: een werk dat helemaal voortkomt uit iets wat mijzelf bezighoudt.

Maar iemand anders kan me ook iets aanreiken om met mijn handen over na te denken.

Een bedrijf. Een vereniging. Een familie. Een organisatie. Of zomaar één mens.

Dan kan daar een Visual Art Work uit ontstaan.

Niet een plaatje dat simpelweg illustreert wat er verteld is, maar een werk waarin ik geprobeerd heb iets van de verschillende lagen van dat verhaal zichtbaar te maken.

(Krachtschild, portret van de Gemeente Veldhoven 'in 5D': tijd, geschiedenis en overgeleverde verhalen zijn erin meegenomen)

Een verhaal om naar te kijken

Een verhaal om naar te kijken.

En om vervolgens eens een tijdje bij stil te staan.

Wat zie je?

Wat herken je?

Wat doet het met je?

Waar gaan je eigen gedachten naartoe?

Want met het maken van zo'n beeld is mijn eigen denkproces lang niet altijd afgelopen.

Integendeel.

En dan gaan er letters omheenzingen

En dan gaan er letters omheenzingen

Ja.

Omheenzingen.

Gek hè?

Maar zo ervaar ik het werkelijk.

Als ik lang en intensief naar zo'n beeld kijk, begint er iets anders.

(VAW Zeemeerminnenspiegel, Op hout, verf, foto, tekst, materialen. Doorsnede ca 80 cm.)

Een verhaal om naar te kijken

Een verhaal om naar te kijken.

En om vervolgens eens een tijdje bij stil te staan.

Wat zie je?

Wat herken je?

Wat doet het met je?

Waar gaan je eigen gedachten naartoe?

Want met het maken van zo'n beeld is mijn eigen denkproces lang niet altijd afgelopen.

Integendeel.

En dan gaan er letters omheenzingen

Ja.

Omheenzingen.

Gek hè?

Maar zo ervaar ik het werkelijk.

Als ik lang en intensief naar zo'n beeld kijk, begint er iets anders.

Er komen woorden boven. Flarden van zinnen. Klanken. Een ritme. Soms muziek.

En langzamerhand beginnen die zich rond het beeld te bewegen.

Daar kan een gedicht uit ontstaan. Een vertelling. Een songline. Soms iets waarvan ik aanvankelijk zelf nog niet weet wat het eigenlijk aan het worden is.

Dat talige denken is dus niet noodzakelijk het begin.

Het beeld was er vaak eerder. (Maar niet altijd.)

Oorspronkelijke druk, herdruk en een van de krantenrecensies van dichtbundel 'Revanche'

Het beeld was er vaak eerder

Een merkwaardig gesprek in Adelaide

Woorden lijken soms zomaar tevoorschijn te komen uit iets waarvoor een beeld kennelijk de deur heeft opengezet.

Dat leverde jaren geleden in Adelaide, Australië, een ervaring op die me altijd is bijgebleven.

Ik zat op het terras van een kunstenaars- of dichterscafé. Op een gegeven moment ontstond daar min of meer uit het niets een soort uitdaging tussen mij en iemand anders.

We moesten allebei iets voordragen in onze eigen taal.

Een gedicht, een stukje vertelling, zoiets.

Om de beurt.

De ander moest telkens reageren met iets eigens dat voor zijn of haar gevoel aansloot op wat de vorige had voorgedragen.

Alleen was er één klein probleempje.

We verstonden elkaars taal niet.

Toch gingen we heen en weer.

De een droeg voor. De ander luisterde en antwoordde met een eigen tekst. Daarop kwam weer een antwoord. En zo nog een paar keer.

Pas daarna werd ons gevraagd in het Engels te vertellen waar onze verschillende teksten eigenlijk over gingen.

Dat was verbijsterend.

De stukken bleken inhoudelijk zó goed op elkaar aan te sluiten dat we het nauwelijks beter hadden kunnen afspreken als we elkaar vooraf precies hadden verteld wat we zouden gaan doen.

Er bleek ondertussen ook een man aan een tafel te zitten met een opnameapparaatje voor zich.

Hij keek enigszins schaapachtig.

Eigenlijk, zei hij, had hij natuurlijk vooraf moeten vragen of hij ons mocht opnemen.

Dat had hij niet gedaan.

Of we er alsnog mee akkoord konden gaan?

Hij deed onderzoek naar de vraag of er misschien onder taal iets zit dat veel ouder is dan onze afzonderlijke talen en dat met mensen mee de wereld over is gegaan.

Ik weet niet of ons merkwaardige gesprek in Adelaide zijn wetenschappelijke vraag ooit heeft helpen beantwoorden.

Maar het heeft mij wel iets laten ervaren wat ik daarna nooit meer helemaal ben vergeten.

Soms lijkt taal meer te vertellen dan alleen de betekenis van de woorden.

Taal die zijn eigen weg zoekt

Wanneer ik die volgende denkstap de ruimte geef, gaat hij verder.

Woorden krijgen ritme. Soms komt er muziek bij. Soms wordt het singsongende gesproken taal.

Het kan een tijdje meanderen zoals gedachten dat kunnen doen wanneer ze nog geen definitieve woorden hebben gevonden. Of zoals dromen zich weinig aantrekken van keurige rechte lijnen.

Tot het begint uit te kristalliseren.

En op een gegeven moment zit het in mijn hoofd zoals zo'n hinderlijk deuntje van een meezinger dat maar niet weg wil.

Dán weet ik meestal:

het wil naar buiten.

Het kan een vertelling worden.

Een gedicht.

Een lied of songline.

Iets voor een podium.

Voor een straathoek.

Een festival.

Of iets dat ik maak voor een bedrijf, vereniging, familie of persoon die mij gevraagd heeft iets rond een bepaalde gebeurtenis of een bepaald thema te doen.

Het begint dan ergens op kunst te lijken die anderen kunnen zien, horen of meemaken.

Terwijl het voor mijzelf begonnen is als:

nadenken.

Resultaten van een project n.a.v. het Jeroen Bosch-jaar: een korte kunstfilm/speelfilm en een boek, een soort comic-in-foto's. In beide wordt op zoek gegaan naar de grenzen tussen 'kunst' en 'gekte', tussen 'vernieuwende genialiteit' en 'op hol geslagen fantasie'. En naar wat de uitkomsten uit dit project voor boodschap kan hebben voor de geestelijke gezondheidszorg.

En is het dan klaar?

Soms.

Dat hangt ervan af.

Van wat de oorspronkelijke vraag was. Van mijn eigen bedoeling of die van een opdrachtgever. En soms gewoon van waar het denkproces uitkomt.

Want uit precies dezelfde manier van werken kan uiteindelijk ook iets ontstaan dat helemaal niet meer zo uitzinnig kunstzinnig oogt.

Een doodgewoon, nuchter non-fictieartikel bijvoorbeeld.

Of een groot artikel voor een overzichtsbundel over opvoedingsondersteuning.

Het kan een dichtbundel worden of een bundel vertellingen.

Een cd.

Een voorstelling.

Of een film.

Zo maakte ik samen met anderen een korte film voor het Jeroen Bosch-jaar.

En bij een ander project maakten we een korte film waarmee we huiselijk geweld op een indirecte manier invoelbaar wilden maken voor mensen die er weinig of niets vanaf weten, maar die wél graag hun ogen open willen houden om mogelijke signalen in hun omgeving te herkennen.

Andere vraag.

Ander gereedschap.

Andere uitkomst.

"Door de bomen het bos," onderzoek naar oorsprong, doel en zin van de menselijke behoefte om vragen te stellen. Naar het al dan niet bestaan van een gemeenschappelijke 'stamboom' van Inzichtverschaffende Instrumenten, zoals Tzolkin, I Ching, runen, ogam, tarot, astrologie, mythologische verhalen, dromen en 'door de muze ingegeven kunst'. Kan het zijn dat de drang om naar 'wijsheid' genetisch is vastgelegd? Dat gebruik van deze instrumenten, indien integer, cliënten niet afhankelijk van de hulpverlener maakt, maar helpt zijn eigen weg te zoeken, en zeker zo goede kaarten heeft als reguliere zorg en dus vergoed zou moeten worden uit de zorgverzekering?

Andere vraag. Ander gereedschap. Andere uitkomst.

Maar onder dat alles ligt voor mij hetzelfde proces:

iets raakt me — ik wil begrijpen wat daar gebeurt — en ik zoek de vorm waarmee ik ernaar kan kijken, luisteren, voelen en verder denken.

Misschien verklaart dat ook waarom mijn werk zich zo moeilijk in één kunstdiscipline laat stoppen.

Ik begin namelijk niet met:
Vandaag ga ik schilderen.
Of:
Nu ga ik een gedicht schrijven.

Mijn eerste vraag is eerder:

Wat probeer ik hier eigenlijk te begrijpen?

En daarna:

Wat heb ik nodig om daar te komen?

De rest mag in de gereedschapskist blijven liggen.
Tot ik het nodig heb.

En vanaf hier?

En kijk nou. Uiteindelijk past het toch in vier vakjes. 😄

Welke afslag je ook neemt...

Welke afslag je ook neemt, het zijn geen verschillende Sannes die je daar tegenkomt.

Het is steeds dezelfde gereedschapskist.
Dezelfde nieuwsgierigheid.

En meestal begint het nog altijd op dezelfde manier:

Er gebeurt iets. Het raakt me. Mijn handen gaan denken.

Heb je zelf iets waarover je me aan het denken wilt zetten?
Je kunt me natuurlijk ook gewoon iets vragen.

Sanne Steers de Troubadour

Kunstenaar, verhalenverteller en complementair therapeut

Bereikbaar

Kantoor- & postadres:

Postelstraat 14, 5503 BE Veldhoven, Nederland

Bezoekadressen:

Praktijk & workshopruimte:

Burgemeester van Hoofflaan 128, 5503 BR Veldhoven, Nederland

Studio & Atelier:

Burgemeester van Hoofflaan 177, 5503 BL Veldhoven, Nederland

Emailadres: contact@sannesteersdetroubadour.net

Telefoon: +31 (0) 40 - 303 0010 of +31 (0) 6 135 58 617

WhatsApp: +31(0) 6 135 58 617

Praktisch

KvK-nummer: 17167060

BTW-nummer: NL001184317B65

Bankrekening: NL65 KNAB 0256 3994 17

AGB-zorgverlenercode: 90101782

AGB-praktijkcode: 90061292

AGB pgb-zorgaanbieder: 41528945

SHO-registratie: 120375-119308

Aangesloten

Beroepsvereninging voor Beeldend Kunstenaars BBK lidnummer 103875 

Beroepsorganisatie voor complementair therapeuten registratie BR-02335

Koepel NAP licentie nr 240363

International Positive Psychology Association IPPA ID-nr 32308

© Copyright. Alle rechten voorbehouden.

Logo
Information icon

We hebben je toestemming nodig om de vertalingen te laden

Om de inhoud van de website te vertalen gebruiken we een externe dienstverlener, die mogelijk gegevens over je activiteiten verzamelt. Lees het privacybeleid van de dienst en accepteer dit, om de vertalingen te bekijken.